วันเสาร์ที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2557

ประเภทของความยากจน



ประเภทของความยากจน
                 Zastrow (2521) อธิบายว่า ความยากจนสัมบูรณ์ (Absolute Poverty Approach) หมายถึงปริมาณสินค้าและบริการซึ่งจำเป็นต่อสวัสดิการของบุคคลหรือครัวเรือน บุคคลซึ่งไม่ได้ครอบครองเท่ากับปริมาณดังกล่าวจะถูกพิจารณาว่าเป็นคนจน ปัญหาพื้นฐานคือปริมาณดังกล่าวแตกต่างกันไปในแต่ละองค์กร การวัดค่าจึงขึ้นอยู่กับว่าใช้เกณฑ์ของหน่วยงานใด ดังนั้นจำนวนและสัดส่วนประชากรจึงขึ้นอยู่กับว่านิยามคำว่ายากจนไว้อย่างไร และความยากจนสัมพัทธ์ (Relative Poverty Approach) กล่าวว่าบุคคลจะกลายเป็นคนยากจนก็ต่อเมื่อรายได้ของเขาน้อยกว่ารายได้เฉลี่ยของประชากร เช่น ทุกคนที่มีรายได้อยู่กลุ่มที่น้อยที่สุดในประชากรทั้งหมด โดยความยากจนสัมพัทธ์จะแสดงให้เราเห็นถึงปัญหาเรื่องความเหลื่อมล้ำด้วย และความยากจนนี้จะคงอยู่ไปเรื่อยๆตราบเท่าที่มีความเหลื่อมล้ำอยู่ ทั้งนี้ ปัญหาของความยากจนสัมพัทธ์คือไม่สามารถบอกว่าความยากจนที่เกิดขึ้นนั้นรุนแรงมากน้อยเพียงใด หรือชีวิตของคนที่ถูกจัดว่าเป็นคนยากจนนั้นมีลักษณะชีวิตที่แท้จริงอย่างไร เพราะบางครั้ง รายได้น้อยที่สุดในสังคมหนึ่งอาจจะเพียงพอที่จะอยู่รอดในอีกสังคมหนึ่งก็เป็นได้
                 พจนานุกรมศัพท์เศรษฐศาสตร์ ราชบัณฑิตยสถาน (ไม่ระบุปี) อธิบายไว้ว่าความยากจนหมายถึงสภาพที่ประชาชนมีความเป็นอยู่ต่ำกว่ามาตรฐาน หรือไม่มีรายได้เพียงพอที่จะใช้จ่ายในการซื้อสิ่งจำเป็นขั้นพื้นฐานในการครองชีพ เช่น อาหาร เครื่องนุ่งห่ม ที่อยู่อาศัย ความยากจนอาจวัดได้ใน 2 ลักษณะ คือความยากจนสัมบูรณ์ กับ ความยากจนสัมพัทธ์ ความยากจนสัมบูรณ์คือสภาพที่ประชาชนไม่มีรายได้เพียงพอที่จะมีชีวิตอยู่ได้ ซึ่งอาจแก้ไขได้ด้วยการพัฒนาเศรษฐกิจ หรือมีเทคโนโลยีที่ดีขึ้น ก็จะช่วยขจัดความยากจนนั้นได้ ส่วนความยากจนสัมพัทธ์ เป็นการเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มของประชาชนที่มีรายได้แตกต่างกัน ดังนั้น ความยากจนสัมพัทธ์จึงมีอยู่ตลอดเวลา แม้ว่ากลุ่มประชาชนที่ยากจนที่สุดมีรายได้เพียงพอที่จะใช้จ่ายในการครองชีพได้ก็ตาม
                 ถาวร  สกุลพาณิชย์ (2555) ความยากจนสัมบูรณ์ (Absolute Poverty Line) พิจารณาความจำเป็นพื้นฐานในการดำรงชีวิต ประกอบด้วย รายจ่ายด้านอาหาร โดยพิจารณาจำนวนเงินที่ครัวเรือนต้องใช้ในการซื้อหาอาหารที่จำเป็นสำหรับสมาชิกในครัวเรือน คำนวณความต้องการอาหาร (แคลอรี่) โดยดูความต้องการของสมาชิกในครอบครัว ตามมาตรฐานภาวะโภชนาการ คำนวณปริมาณแคลอรี่ที่สามารถซื้อได้ด้วยเงินหนึ่งบาท โดยใช้แบบแผนการบริโภคเฉลี่ยของคนไทย และรายจ่ายอื่นที่จำเป็นขั้นพื้นฐานสำหรับการบริโภคที่ไม่ใช่อาหาร ความยากจนเปรียบเทียบ ( Relative Poverty Line) มองว่าความยากจนคือการถูกกีดกันทางสังคม (Social Exclusion) โดยดูจากการกระจายรายได้ของคนในสังคม พิจารณารายรับ หรือ ค่าใช้จ่ายของประชาชนว่าต่างจากค่ากลางเท่าไหร่ เช่น ในยุโรป ใช้ค่าความยากจนที่ 60% ของมัธยฐานของรายได้หลังเสียภาษีและเงินประกันสังคม
                 Todaro & Smith (2008) อภิปรายไว้ว่านักเศรษฐศาสตร์นิยมใช้แนวคิดของความยากจนสัมบูรณ์เพื่อแทนระดับพื้นฐานของระดับรายได้ที่จำเป็นเพื่อที่จะตอบสนองความต้องการขั้นพื้นฐาน ประกอบด้วย อาหาร เครื่องนุ่งห่ม และเกราะกำบังเพื่อที่จะสามารถมีชีวิตต่อได้ อย่างไรก็ตาม ปัญหาของความยากจนสัมบูรณ์คือระดับยังชีพนั้นแตกต่างกันในแต่ละประเทศและภูมิภาคซึ่งสะท้อนความแตกต่างกันของสิ่งที่จำเป็นทางด้านเศรษฐศาสตร์และสังคม


รวบรวมโดย วรรณพงษ์ ดุรงคเวโรจน์

ความยากจนคืออะไร?



ความหมายของความยากจน
                 แต่ละองค์กรก็ให้คำนิยามที่แตกต่างกันออกไป ดังนี้
                 Smith (1776) กล่าวว่าความยากจนไม่ได้หมายถึงเฉพาะการไม่สามารถเข้าถึงสินค้าต่างๆได้ แต่รวมถึงทุกๆอย่างที่ทำให้กลายเป็นคนไม่น่าเชื่อถือ
                 Galbriath (1958) กล่าวว่าประชาชนจะยังคบประสบปัญหาความยากจนแม้ว่าจะมีเพียงพอสำหรับยังชีพ แต่หากรายได้ยังคงน้อยกว่าสังคมโดยเฉลี่ย
                  Friedman (1965) พูดถึงความยากจนสัมพัทธ์ว่านิยามของความจนประเภทนี้จะเปลี่ยนไปตามความเป็นอยู่พื้นฐานของแต่ละสังคม เช่น คนที่จนในปี ค.ศ. 1995 มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีกว่าคนที่จนเมื่อปี ค.ศ. 1965
                 Zastrow (1978) นิยามว่า ความยากจนโดยทั่วไปคือการขาดใช้ชีวิตโดยปราศจากเงิน รายได้ต่อปีคือตัวชี้วัดที่นิยมใช้กันมากที่สุด ความยากจนจะเป็นเรื่องเลวร้ายที่สุดเมื่อมันทำให้บุคคลถูกมองว่าเป็นชนชั้นที่ต่ำกว่า ความยากจนยังคงเป็นหนึ่งในปัญหาทางด้านสวัสดิการ
                 Townsend (1979) นิยามว่า บุคคล ครอบครัว หรือกลุ่มใดๆในประชากรสามารถพูดได้ว่าเป็นคนจนเมื่อพวกเขาขาดทรัพยากรเพื่อที่จะได้มาซึ่งอาหาร ขาดการเข้าร่วมกิจกรรมต่างๆ ขาดคุณลักษณะของการใช้ชีวิตและสิ่งอำนวยความสะดวก ซึ่งเป็นปรกติวิสัยหรือถูกยอมรับทั่วกันภายในสังคมที่อาศัยอยู่โดยทรัพยากรของบุคคลเหล่านั้นอยู่ต่ำกว่าเกณฑ์เฉลี่ยของสังคมโดยพวกเขาถูกกีดกันออกจากการแบบแผนของการใช้ชีวิตที่เป็นปกติ
                 Gordon (2005) นิยามว่า ความยากจนคือการขาดอย่างน้อย 2 ลักษณะใน 8 ลักษณะ ประกอบด้วย ด้านอาหาร โดยมีดัชนีมวลกายมากกว่า 16 ด้านการเข้าถึงน้ำดื่มสะอาด น้ำที่ใช้อุปโภคบริโภคจะต้องไม่ได้มาจากแม่น้ำลำคลอง และจะต้องมีพร้อมเสมอ ด้านสุขาภิบาล ห้องน้ำจะต้องอยู่ในหรือใกล้บ้าน ด้านสุขภาพ หากป่วยด้วยโรครุนแรงหรือท้องจะได้รับการรักษา ด้านการป้องกัน บ้านจะต้องอยู่อาศัยน้อยกว่า 4 คน และพื้นบ้านจะต้องไม่มีฝุ่น หรือ โคลน ด้านการศึกษา ทุกคนจะต้องเข้าโรงเรียนหรือจะต้องเรียนเพื่อให้อ่านออก ด้านข้อมูล ทุกคนจะต้องสามารถเข้าถึงหนังสือพิมพ์ วิทยุ โทรทัศน์ คอมพิวเตอร์ หรือโทรศัพท์ได้ที่บ้าน และด้านการเข้าถึงการบริการ เช่น บริการทางด้านสุขภาพ ด้านการศึกษา เป็นต้น
                 การประชุมสุดยอดโลกเพื่อการพัฒนาสังคมที่โคเปนเฮเกน (1995)ให้ข้อสรุปว่า ความยากจนคือสถานการณ์ที่มีลักษณะประกอบด้วยการบกพร่องรุนแรงในความต้องการพื้นฐานของมนุษย์ ประกอบด้วย อาหาร น้ำดื่มสะอาด สาธารณูปโภค สุขภาพ การป้องกันภัย การศึกษา และข้อมูล โดยความยากจนไม่ได้ขึ้นอยู่กับรายไดอย่างเดียวแต่รวมถึงการเข้าถึงการบริการต่างๆ ความยากจนประกอบไปด้วยการขาดรายได้และปัจจัยที่จะสามาถนำไปพัฒนาต่อ ความหิวโหยและการขาดสารอาหาร สุขภาพไม่ดี ขาดโอกาสทางการศึกษาและการบริการพื้นฐานอื่นๆ อัตราการเสียชีวิตจากโรคสูง การไร้บ้าน สิ่งแวดล้อมทรุดโทรม รวมถึงการกีดกันทางสังคม
                 อภิชัย   พันธเสน (2540) ได้แสดงความเห็นว่า การนิยามความยากจนควรคำนึงถึงมิติซึ่งเป็นส่วนประกอบสำคัญของความเป็นมนุษย์ ประกอบด้วย ความยั่งยืนหรือความสามารถในการมีชีวิตอยู่ได้ การได้รับความคุ้มครองหรือมีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน การได้รับความรักและความอบอุ่น การได้รับความเห็นใจและเข้าใจการมีส่วนร่วมในการกำหนดชะตากรรมของตนเอง การพักผ่อนหย่อนใจการได้ทำในสิ่งที่สร้างสรรค์ การได้รับการยอมรับหรือมีความหมายในสังคมที่เกี่ยวข้อง และการมีเสรีภาพ
                 สหประชาชาติ (2541) นิยามว่า ความยากจนคือปราศจากซึ่งทางเลือกและโอกาส รวมถึงการไม่มีเกียรติในความเป็นมนุษย์ ยังหมายถึงการขาดความสามารถในการเข้าร่วมในสังคม ไม่สามารถหาเลี้ยงครอบครัวได้ ไม่มีโรงเรียนหรือโรงพยาบาลให้ไป ไม่มีที่ดินสำหรับผลิตอาหาร ไม่มีงานให้เลี้ยงชีพ และไม่สามารถเข้าถึงสินเชื่อได้ นอกจากนั้นยังหมายถึงความไม่ปลอดภัย ไม่มีอำนาจ และถูกกีดกันทั้งในระดับบุคคล ครัวเรือน และสังคม มีความเสี่ยงที่จะเกิดความรุนแรง หรืออาศัยอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่ดี ขาดการเข้าถึงน้ำสะอาดและสาธารณสุขที่ดี
                 สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (2546) นิยามว่า ความยากจน หมายถึงความยากจนในเชิงเศรษฐกิจซึ่งพิจารณาที่ระดับรายได้หรือฐานะทางเศรษฐกิจของบุคคล ว่ามีรายได้ไม่เพียงพอกับการดำรงชีวิตได้ตามมาตรฐานขั้นต่ำหรือมีรายได้ต่ำกว่ามาตรฐานคุณภาพชีวิตขั้นต่ำที่ยอมรับได้ในแต่ละสังคม
                 ธนาคารโลก (2554) นิยามว่า ความยากจนคือการไร้ซึ่งความกินดีอยู่ดีซึ่งรวมหลายๆด้านเข้าด้วยกัน ประกอบด้วย การมีรายได้น้อย ไม่สามารถเข้าถึงสินค้าและบริการขั้นพื้นฐานที่จำเป็นสำหรับการอยู่รอดด้วยเกียรติ การมีระดับการศึกษาและสุขภาพต่ำ เข้าถึงน้ำสะอาดและสาธารณะสุขได้น้อย ไม่มีความปลอดภัย ไม่มีเสียงในสังคม และไม่มีโอกาสที่จะได้มาซึ่งชีวิตที่ดีขึ้น
                 องค์กรอนามัยโลก (ไม่ระบุปี) นิยามว่า ความยากจนคือสถานการณ์ที่ทำให้เกิดความเสี่ยงในเรื่องของสุขภาพของมนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นการได้รับโภชนาการที่ไม่ถูกต้อง มีข้อมูลด้านสุขภาพที่ไม่เพียงพอ และรวมถึงไม่สามารถเข้าถึงบริการทางด้านสุขภาพได้ มีความเสี่ยงในการเป็นโรคและความพิการซึ่งสามารถลดการออมของบุคคล ลดความสามารถในการเรียนรู้ ลดผลิตภาพแรงงาน และนำไปสู่การมีคุณภาพชีวิตที่แย่ลง และทำให้ติดอยู่ในความยากจนยาวนาน


รวบรวมโดย วรรณพงษ์ ดุรงคเวโรจน์